Diş fırçalamak, ağız ve diş sağlığını korumanın temel alışkanlıklarından biridir. Ancak günlük yaşamın rutini içinde birçok kişi, farkında olmadan yanlış teknikler uygulayabilmektedir. Bu hatalar zaman içinde diş minesinin zayıflamasına, diş eti çekilmesine, plak birikimine, ağız kokusuna ve diş eti hassasiyetine zemin hazırlayabilir. Bilimsel literatürde ağız bakımının kalitesini belirleyen en önemli unsurun fırçalama tekniği, süre, basınç, fırça seçimi ve düzenlilik olduğu belirtilir. Doğru uygulamalar sayesinde hem diş yüzeylerinin hem de diş etlerinin korunması mümkündür.
Bu yazıda, diş fırçalarken en sık yapılan hataları ve bu hataların ağız sağlığı üzerindeki etkilerini ele alarak, doğru ve bilinçli bir ağız bakım rutini oluşturmak için yol gösterici bilgiler sunulacaktır.
Yanlış Fırçalama Tekniği Kullanmak
Diş fırçalama sırasında yapılan en önemli hatalardan biri, sert ve yatay hareketlerle fırçalamaktır. Pek çok kişi diş yüzeyindeki kirlerin daha hızlı çıkacağını düşünerek dişlerini sağdan sola kuvvetli şekilde fırçalar. Ancak bu yöntem, bilimsel araştırmalara göre diş minesinin aşınmasına ve uzun vadede diş eti çekilmesine yol açabilmektedir.
Doğru teknik, fırçanın diş eti çizgisine yaklaşık 45 derece açıyla yerleştirilmesi ve yumuşak dairesel hareketlerle fırçalama yapılmasıdır. Bu hareket, hem plak temizliğini artırır hem de diş etine zarar vermeden temizlik sağlar. Ayrıca çiğneme yüzeyleri için ileri–geri kısa hareketler tercih edilebilir. Dilin ve yanak iç yüzeylerinin de hafifçe temizlenmesi ağız hijyenini tamamlayan unsurlardandır.
Çok Sert Fırça Kullanmak
Sert kıllı diş fırçalarının daha iyi temizlik sağlayacağı düşüncesi yaygın olsa da araştırmalar, yumuşak ve orta sertlikte fırçaların ağız dokularını daha iyi koruduğunu göstermektedir. Sert fırçalar zaman içinde diş eti çekilmesine, mine aşınmasına ve hassasiyete neden olabilir.
Ağız ve diş sağlığı literatürü, özellikle hassas diş etine sahip bireylerin yumuşak veya ekstra yumuşak kıllı fırçalar kullanmasını önerir. Fırça kıllarının uçlarının yuvarlatılmış ve düzgün yapıda olması, diş yüzeyine uygulanacak basıncın dengeli olmasını sağlar.
Fırçalama Süresinin Yetersiz Olması
Birçok kişi diş fırçaladığını düşünse de süre genellikle 30–40 saniyeyi geçmez. Oysa etkili bir fırçalama için önerilen süre en az 2 dakikadır. Bu sürenin altında yapılan temizlikte plak tabakasının tamamına ulaşmak mümkün olmayabilir.
Ağız; ön, arka, çiğneme yüzeyleri olmak üzere bölümlere ayrılarak fırçalanmalı ve her bölgeye eşit süre ayrılmalıdır. Günümüzde bazı kişiler süre kontrolü için zamanlayıcı, telefon uygulamaları ya da müzik parçaları kullanarak iki dakikalık süreyi daha kolay takip edebilmektedir.
Diş Fırçasını Düzenli Olarak Değiştirmemek
Diş fırçalarının belirli bir kullanım ömrü vardır. Fırça kılları zamanla yıpranır, eğilir ve temizleme etkisi azalır. Ortalama olarak bir diş fırçası 3 ayda bir değiştirilmelidir. Ancak fırça kılları daha erken bozuluyorsa bu durum fırçalama sırasında fazla baskı uygulandığı anlamına gelebilir.
Ayrıca hastalık dönemlerinde (örneğin grip sonrası) fırçanın değiştirilmesi hijyen açısından yararlı olabilir. Fırçanın kuru bir ortamda dik tutulması, kılların hava almasını sağlar ve bakteri birikimini azaltır.
Yetersiz Baskı veya Aşırı Baskı Uygulamak
Yanlış baskı uygulamak, diş fırçalama sırasında yapılan en yaygın hatalardan biridir.
Aşırı baskı uygulandığında:
-
Diş eti tahrişi,
-
Diş eti çekilmesi,
-
Mine kaybı,
-
Hassasiyet gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Yetersiz baskı uygulandığında ise plak tamamen uzaklaştırılamaz ve diş yüzeylerinde renklenme ve çürük riski artabilir.
Doğru baskı, fırça kıllarının diş yüzeyine temas edip şekil değiştirmeyecek kadar hafif fakat plak temizleyecek kadar yeterli olmasıdır. Elektrikli fırçalarda birçok model baskı sensörüne sahiptir ve kullanıcıyı uyaran titreşimler verebilir.
Sadece Dişlerin Ön Yüzeylerini Fırçalamak
Fırçalamanın yalnızca görünen bölgelerle sınırlı kalması sık rastlanan bir durumdur. Oysa ağız sağlığının korunması için dişlerin arka yüzeyleri, çiğneme yüzeyleri ve diş eti çizgisi mutlaka temizlenmelidir. Özellikle arka bölgeler plak birikimine daha yatkındır.
Ağız içi temizlik rutininde dil yüzeyinin de hafifçe fırçalanması veya dil temizleyici ile temizlenmesi ağız kokusunun azaltılmasına yardımcı olabilir.
Diş İpi ve Ara Yüz Temizliğini İhmal Etmek
Diş ipi kullanımı çoğu kişinin günlük rutininde yer almamaktadır. Ancak dişlerin arasındaki yüzeyler fırça ile tamamen temizlenemeyen alanlardır. Bu bölgelerde biriken plak, zaman içinde çürük oluşumuna ve diş eti hastalıklarına zemin hazırlayabilir.
Bilimsel araştırmalar, diş ipi veya ara yüz temizleyicilerinin düzenli kullanımının diş eti sağlığını desteklediğini göstermektedir. Diş ipi sabah ya da akşam, fırçalama öncesinde veya sonrasında, kişisel alışkanlığa göre kullanılabilir.
Fırçalamadan Hemen Sonra Su veya Gargara Kullanmak
Bazı kişiler fırçalamadan sonra yoğun su ile çalkalama yapar. Bu durum, diş macununun içerisindeki koruyucu bileşenlerin etkisinin erken azalmasına neden olabilir. Fırçalama sonrası ağız çok fazla çalkalanmadan, tükürerek macunun büyük kısmı uzaklaştırılmalıdır.
Gargara kullanımı ise kişinin ihtiyacına göre değişebilir. Ancak her gün yüksek konsantrasyonlu antiseptik gargara kullanımının önerilmediğine dair bilimsel görüşler vardır. Bu nedenle gargara kullanımı kişisel ihtiyaç ve diş hekimi önerileri doğrultusunda planlanmalıdır.
Düzensiz Fırçalama Alışkanlığı
Fırçalama sıklığının düzensiz olması, ağız hijyeninin sürdürülebilirliğini olumsuz etkiler. Günlük bakımın temelini düzen oluşturur. En yaygın öneri sabah ve akşam olmak üzere günde en az iki kez diş fırçalamaktır. Özellikle akşam fırçalamanın aksatılmaması, ağız ortamında gece boyunca oluşabilen bakteri faaliyetlerini azaltır.
Diş Fırçasını Yanlış Şekilde Saklamak
Diş fırçasını kapalı bir kutuda saklamak, bakterilerin çoğalmasına uygun bir ortam yaratabilir. Fırça kullanım sonrası iyice durulanmalı ve dik şekilde açık ortamda kurumaya bırakılmalıdır. Aynı bardağı birkaç kişi kullanıyorsa fırçaların birbirine temas etmemesine dikkat edilmelidir.
Aşırı Miktarda Diş Macunu Kullanmak
Reklamlarda görülen uzun macun şeritleri günlük kullanım için gerekli değildir. Fazla macun kullanmak temizlik etkisini artırmaz, aksine fırçalama süresini kısaltabilir. Erişkinlerde bezelye tanesi kadar macun yeterlidir. Çocuklarda ise yaşa bağlı daha küçük miktarlar önerilir.
Doğru Fırçalama Alışkanlıkları Ağız Sağlığının Temelidir
Diş fırçalamak basit bir eylem gibi görünse de doğru teknikle, yeterli süreyle ve uygun ekipmanlarla yapılmadığında ağız sağlığını olumsuz etkileyebilir. Yanlış alışkanlıkların zamanla diş eti hassasiyeti, çürük oluşumu, mine aşınması ve ağız kokusu gibi sorunlara yol açabileceği bilinmektedir.
Doğru fırçalama alışkanlıklarının kazanılması;
-
uygun fırça seçimi,
-
yumuşak ve dairesel fırçalama tekniği,
-
düzenli ağız bakım rutini,
-
ara yüz temizliği,
-
dengeli basınç uygulaması
gibi temel ilkelerin bilinmesine ve uygulanmasına bağlıdır.
Bilgilendirici içeriklerle ağız ve diş sağlığı konusunda farkındalık oluşturmak, günlük rutinin daha bilinçli bir şekilde sürdürülmesine katkı sağlayabilir.
